Chính phủ vừa ban hành Nghị định 296/2025/NĐ-CP với những thay đổi mang tính “bước ngoặt” sau 12 năm áp dụng quy định cũ. “Nút thắt” về việc tẩu tán tài sản hay chây ỳ nộp phạt của các hộ kinh doanh sẽ bị siết chặt kể từ ngày 01/01/2026.
Dưới đây là những điểm “nóng” nhất mà các hộ gia đình, hộ kinh doanh cần biết ngay để tránh rủi ro pháp lý:
1. Hết đường “tẩu tán” tài sản sang túi người nhà
Đây là thay đổi cốt lõi tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 296. Trước đây, quy định chưa rõ ràng khiến nhiều trường hợp thành viên tẩu tán tài sản chung vào túi riêng, rồi tuyên bố hộ kinh doanh “rỗng túi” để trốn phạt.
Từ 2026, quy trình sẽ cực kỳ chặt chẽ:
- Bước 1: Cơ quan chức năng ưu tiên khấu trừ tiền, kê biên tài sản chung của hộ kinh doanh, hộ gia đình trước.
- Bước 2: Nếu tài sản chung không đủ, cơ quan chức năng sẽ thẳng tay khấu trừ tiền, kê biên tài sản riêng của các thành viên trong hộ để đảm bảo thi hành án.
Theo Luật sư Phạm Thanh Hữu, nếu hộ kinh doanh đăng ký gồm cả vợ, chồng và các con (do người chồng đứng tên chủ hộ), khi xảy ra vi phạm mà tài sản chung của hộ không đủ nộp phạt, cơ quan chức năng sẽ cưỡng chế tài sản riêng của cả chồng, vợ và các con để thực hiện nghĩa vụ này. Điều này khẳng định nguyên tắc: Hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình.
2. Bỏ quy trình “xếp hàng”: Được áp dụng nhiều biện pháp mạnh tay cùng lúc
Nghị định 166 cũ buộc cơ quan chức năng phải làm theo thứ tự cứng nhắc: Trừ lương/tài khoản trước -> nếu không được mới được kê biên tài sản. Điều này tạo kẽ hở “thời gian chết” để người vi phạm kịp tẩu tán tài sản.
Quy định mới (Nghị định 296) cho phép áp dụng linh hoạt một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế cùng lúc ngay từ đầu nếu thấy một biện pháp là không đủ hiệu quả. Cơ quan chức năng không cần chờ đợi theo thứ tự, chặn đứng mọi ý định “câu giờ”.
3. Siết chặt tài khoản ngân hàng ngoại
Để ngăn chặn dòng tiền bị tẩu tán ra nước ngoài hoặc giấu giếm, Nghị định mới quy định chi tiết hơn về nguồn tiền bị khấu trừ:
- Bao gồm cả ngân hàng nước ngoài: Tiền bị cưỡng chế bao gồm cả tiền trong chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam và Kho bạc Nhà nước, thay vì chỉ nói chung chung là “tổ chức tín dụng” như trước.
- Cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế phải cung cấp thông tin tài khoản trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi có yêu cầu. Nếu quá hạn hoặc không cung cấp, Ngân hàng/Kho bạc có trách nhiệm buộc phải cung cấp thông tin này để nhà chức trách “chặn” dòng tiền kịp thời.
Góc nhìn tóm lược: Sự thay đổi này chuyển trách nhiệm của hộ kinh doanh từ trạng thái có thể “né tránh” sang trách nhiệm “vô hạn” gắn liền với từng thành viên. Trước đây, nếu “quỹ chung” hết tiền, việc cưỡng chế có thể bế tắc. Nhưng từ 2026, với quyền lực mới, cơ quan chức năng có thể truy thu đến tài sản riêng của vợ, chồng, con cái (là thành viên hộ kinh doanh). Đây là lời cảnh báo sức nặng để các hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật nghiêm chỉnh hơn.
