Việc Quốc hội thông qua Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi (có hiệu lực từ 01/07/2026) cùng với chủ trương xóa bỏ hoàn toàn thuế khoán từ 01/01/2026 theo Quyết định 3389/QĐ-BTC đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý thuế đối với Hộ kinh doanh (HKD), cá nhân kinh doanh.
Bài viết này sẽ hệ thống lại cách tính thuế trong hai giai đoạn quan trọng để các HKD nắm rõ nghĩa vụ của mình.
I. Cách tính thuế hộ kinh doanh
Từ 01/01/2026 khi cơ chế thuế khoán chính thức bị bãi bỏ theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và Quyết định 3389/QĐ-BTC, HKD sẽ chuyển sang phương pháp kê khai.
Theo đó, hộ kinh doanh cần nắm 3 điểm chính sau:
- Bãi bỏ hoàn toàn thuế khoán từ 01/01/2026.
- Mọi HKD có phát sinh doanh thu đều phải thực hiện tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế.
- Mô hình quản lý thuế phân chia HKD thành 03 nhóm dựa trên doanh thu năm để áp dụng phương pháp tính thuế phù hợp.
- Nhóm 1: HKD có doanh thu ít hơn 500 triệu đồng/năm.
- Nhóm 2: HKD có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm.
- Nhóm 3: HKD có doanh thu lớn hơn 3 tỷ đồng/năm.
Nhóm 1: Hộ kinh doanh có Doanh thu dưới 500 triệu/năm
Theo luật thuế TNCN sửa đổi mới ngày 10/12, thì đối với các hộ kinh doanh có mức doanh thu ít hơn 500 triệu VNĐ trên 1 năm thì không cần phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN.
Tuy nhiên nếu vẫn giữ phương án quản lý hộ kinh doanh theo nghị định 3389/NĐ-BTC, thì các hộ kinh doanh nhóm này phải thực hiện:
- Kê khai doanh thu: HKD phải thực hiện kê khai 2 lần/năm (kê khai vào đầu hoặc giữa năm và cuối năm) để xác định nghĩa vụ thuế.
- Về hóa đơn: các hộ kinh doanh được khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử có mã khi thực hiện giao dịch với người tiêu dùng.
- Về sổ sách kế toán: Các hộ kinh doanh ghi chép đơn giản và được hỗ trợ phần mềm đơn giản miễn phí.
Nhóm 2: Hộ kinh doanh có doanh thu lớn hơn 500 triệu và ít hơn 3 tỷ (500 triệu < DT ≤ 3 tỷ)
Đối với nhóm hộ kinh doanh có mức doanh thu năm từ 500 triệu đồng đến dưới hoặc bằng 3 tỉ đồng/năm thì sẽ phải nộp cả thuế GTGT và thuế TNCN.
Phương pháp tính thuế linh hoạt cho HKD quy mô vừa (Doanh thu > 500 triệu đến 3 tỷ):
-
- HKD trong nhóm này chính thức được áp dụng mức thuế suất 15% tính trên thu nhập chịu thuế (tương tự thuế suất thuế TNDN ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ).
- Quyền lựa chọn: Luật cho phép cá nhân kinh doanh được lựa chọn phương pháp tính thuế: (i) theo tỷ lệ % trên doanh thu HOẶC (ii) theo thuế suất 15% trên thu nhập thực tế. Quy định này khuyến khích HKD thực hiện ghi chép sổ sách kế toán đầy đủ để xác định chính xác chi phí và thu nhập.
Nếu lựa chọn cách tính thuế TNCN được tính theo tỷ lệ % trên doanh thu theo từng ngành nghề, thì cách tính thuế HKD như sau:
- Số thuế TNCN phải nộp = Doanh thu x Tỷ lệ %
- Tỷ lệ % để tính thuế TNCN được phân theo từng ngành nghề như sau:
- Phân phối, cung cấp hàng hoá: 0,5%
- Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 2%
- Riêng hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp: 5%
- Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 1,5%
- Hoạt động kinh doanh khác: 1%
Nếu theo phương pháp quản lý nghị định 3389/NĐ-CP, đối với hộ kinh doanh trong nhóm 2, nhà nước quy định trách nhiệm về kê khai, sổ sách kế toán, tài khoản ngân hàng như sau:
- Trách nhiệm kê khai doanh thu: HKD phải kê khai theo quý (4 lần/năm) và phải thực hiện quyết toán năm.
- Về hóa đơn: Nếu HKD có doanh thu > 1 tỷ và có hoạt động kinh doanh bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trực tiếp người tiêu dùng thì bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
- Về sổ kế toán: Phải thực hiện làm sổ kế toán đơn giản và được hỗ trợ phần mềm miễn phí.
- Về tài khoản ngân hàng: Phải mở tài khoản riêng để phục vụ cho hoạt động kinh doanh.
Nếu hộ kinh doanh nhóm này có doanh thu 2 năm liên tiếp lớn hơn 3 tỷ đồng/năm thì phải chuyển đổi sang phương pháp kê khai như doanh nghiệp nhỏ và vừa giống như nhóm 3.
Nhóm 3: Hộ kinh doanh có doanh thu lớn hơn 3 tỷ đồng/năm
Đối với hộ kinh doanh có doanh thu năm lớn hơn 3 tỷ đồng, thì bắt buộc phải nộp cả thuế GTGT và thuế TNCN, trong đó:
- Thuế GTGT bắt buộc phải áp dụng theo phương pháp khấu trừ:
- Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ
- Thuế TNCN được tính theo cách tính:
- Thuế TNCN phải nộp = thu nhập tính thuế x 17%
- Trong đó, thu nhập tính thuế = doanh thu – chi phí hợp lý
Theo nghị định 3389/NĐ-BTC, đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu lớn hơn 3 tỷ đồng, Bộ Tài Chính quy định rõ các yêu cầu:
- Về trách nhiệm kê khai doanh thu:
- HKD phải kê khai theo quý (4 lần/năm) và phải thực hiện quyết toán năm.
- Nếu HKD có doanh thu trên 50 tỷ/năm thì phải thực hiện kê khai theo tháng.
- Về hóa đơn: HKD bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền (bởi vì doanh thu lớn hơn 1 tỷ).
- Về sổ kế toán: HKD bắt buộc theo chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc doanh nghiệp vừa.
- Về tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng phục vụ kinh doanh.
- Về chuyển đổi phương pháp tính thuế: HKD được áp dụng như doanh nghiệp. Được khấu trừ thuế GTGT đầu vào từ kỳ đầu tiên.
Việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai và sự ra đời của Luật Thuế TNCN sửa đổi đánh dấu một kỷ nguyên mới trong quản lý thuế HKD, hướng tới sự minh bạch, công bằng và chuyên nghiệp hóa.
